ظرفيت مالياتى ( و نيز حفظ ادارات ) و 2 - براى امور مالى ( زمام ) . « 280 » در حدود سال 287 ه / 900 م اين وزارتخانه‌هاى منطقه‌اى در « ديوان الدار » كه خود از سه بخش « ديوان المشرق » ، ديوان بين النهرين و ديوان غرب تشكيل مىشد ، ادغام شدند . « 281 » بالاخره تقسيم‌بندى ايران به مناطق مجزاى ادارى كه مطابق تقسيم‌بندى قديمى اين سرزمين به استانها بود ، به طور قاطع انجام پذيرفت . فرمانداران ( كه هنوز هم « عامل » و يا « والى » خوانده مىشدند ) اكنون به طور مرتب از جانب شخص خليفه منصوب مىشدند ، « 282 » از او حقوق دريافت مىكردند « 283 » و به دستور او از كار بر كنار مىگرديدند . ايران يكى از مهم‌ترين و باارزش‌ترين بخشهاى قلمرو خليفه بود ، به‌ويژه كه اكنون سراسر « غرب دور » ، افريقيه ( يعنى شمال افريقا ، جهت غربى مصر ) به طور عمده از دست رفته بود . حكومتهاى كوچك ايرانى - حتى زرتشتيان - قدرت عاليه خليفه و اختيارات وى را به رسميت مىشناختند و در تصميم‌گيريها به وى روى مىآوردند . « 284 » برخى از آنان پس از گرويدن به اسلام در سرزمينهاى خود تثبيت مىشدند ؛ « 285 »

--> ( 280 ) . رجوع كنيد به : Amedroz im JRAS 1913 , S . 829 f . Mez 68 . با يادداشتهاى 4 و 5 . ( 281 ) . Wuz . 131 , 262 . ( 282 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 517 ( سال 167 ه / 84 - 783 م در خراسان ) ؛ ص 612 ( سال 176 ه / 93 - 792 م در جبال ، آذربايجان و ارمنستان ) ؛ كتاب الاغانى / بولاق XX ، ص 82 ( حدود سال 170 ه / 786 در اهواز ) ؛ بيهقى : تاريخ ، ص 429 ( در حدود سال 184 ه / 800 م در خراسان ) . - در هر صورت موقعيت ممتاز حسن بن سهل ، شخص مورد علاقه مأمون ، در شرق اين نتيجه را داشت كه عموزاده‌اش به‌عنوان حاكم خراسان همچنان به او وابسته باشد ( سال 205 ه / 21 - 82 م ) : ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 123 . ( 283 ) . مأمون به فضل بن سهل در سال 7 - 196 ه / 812 م براى ادارهء بخش شرقى ، حقوقى ( عماله ) به مبلغ 3000000 درهم حواله كرد . طبرى ؛ تاريخ 3 ، ص 841 . ( 284 ) . مانند اسپاهبذ طبرستان حدود سال 148 ه / 765 م ) ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 118 ) و حدود سال 215 ه / 830 م ( همان كتاب ، ص 148 ) . ( 285 ) . يعقوبى : كتاب البلدان ، ص 289 ( باميان ، قرن 3 ه / 9 م ) . - براى اطمينانش به طور مثال در سال 95 ه / 714 م در بخارا همه مخالفان احتمالى او را از بين بردند : طبرى ، تاريخ 2 ، ص ، 1230 .